Trần Hà Nam online

Sau "Cảm nhận và Bình thơ" - tác phẩm đoạt hạng A giải Xuân Diệu - Đào Tấn, nhà giáo ưu tú Trương Tham lại tiếp tục trình làng công trình mới, chắt lọc những bài bình thơ tâm đắc cũng như những cảm nhận mới mẻ trong quyển sách "Thơ và Bình thơ" (NXB Hội nhà Văn, 2009), với 42 bài viết trong phần Tình Thơ và 9 bài của học trò, đồng nghiệp trong phần Tri Âm cuối sách. Trong Ngày Thơ Việt Nam dịp Nguyên Tiêu Canh Dần 2010 vừa rồi, tôi đã thấy những em học sinh trường chuyên Lê Quý Đôn hớn hở nâng niu quyển sách như một món quà quý đầu Xuân, tíu tít ùa đến bên thầy để xin chữ ký tác giả. Như vậy, thầy lại có thêm bao nhiêu thế hệ học trò mới, có thêm niềm vui đem thi ca đến với cuộc sống hôm nay. Và chắc chắn những điều gửi gắm trong quyển sách này sẽ còn được nhiều lứa học trò nữa tiếp nhận, tri âm. Của tin còn một chút này...

Cách bình thơ của thầy Trương Tham là một phong cách không thể lẫn với bất cứ ai. Không cần bóc tách tỉ mẩn câu chữ, mà đi từ những chiêm nghiệm khái quát, những ý vị cô đọng nhất của tác phẩm, để từ đó thẩm định giá trị của bài thơ, lột tả thần thái trong tứ thơ và chỉ ra đúng tạng thơ của tác giả. Để làm được điều đó, người bình đã phải nghiền ngẫm công phu, lao tâm khổ tứ, có những bài viết phải trăn trở hàng năm trời, có những tứ thơ thầy từng nghĩ và trao đổi với đồng nghiệp, học trò từ hàng chục năm bây giờ mới thành bài viết. Bởi vậy mà có những lời bình thật đắt giá. Các bài bình Tình ca ban mai (Chế Lan Viên), Ngày Xuân dạy các con (Nguyễn Khuyến), Trường huyện (Nguyễn Bính), Tiếng chim tu hú (Anh Thơ), Tình sông núi(Trần Mai Ninh, Đôi mắt người Sơn Tây (Quang Dũng)...là những trường hợp như vậy.

Bên cạnh những bài thơ nổi tiếng, những bài trong chương trình phổ thông đã quen thuộc, thầy còn chứng tỏ một sức đọc và cảm sâu rộng đáng trân trọng khi chịu khó tìm những bài thơ hay, những tác giả đương đại và cả những gương mặt thơ mới xuất hiện và có triển vọng những năm gần đây. Đây cũng là điều đáng ghi nhận ở một tâm hồn nhà giáo - nghệ sĩ khi không để cho thời gian lấy đi độ nhạy và vẻ thanh xuân của tâm hồn. Tất nhiên, có thể có những ý những bài chưa thật thỏa mãn người đọc, thế nhưng một sự khai phá gợi mở của thầy sẽ tiếp tục bắt ta phải suy nghĩ, tìm tòi, cùng khám phá tiếp những tầng nghĩa ẩn sâu trong văn bản. Tôi bắt gặp trong tập sách này những niềm đồng cảm giữa người bình thơ và nhà thơ, như những chia sẻ chiêm nghiệm, xin được trích đôi dòng: "Đến Mây trắng, không khí hồ hởi tin yêu Nắng mênh mông trong mắt chúng tôi cười, Tôi xin làm một con tằm như lắng lại. Cả tập thơ man mác một nỗi buồn mây trắng với những trăn trở, suy tư về thế sự, về những diễn biến phức tạp của đời sống. Không phải nhà thơ đã đi vào tuổi mây trắng mà vì bên cạnh những cái được lớn lao chúng ta có những cái mất không nhỏ" (Lời bình tập Mây trắng của Lệ Thu), còn đây là những lời dành cho tập Bóng trúc (Văn Trọng Hùng): "Thơ Văn Trọng Hùng là tiếng nói của đời sống, vì cuộc sống mà có. (...) Chí ít cũng là những ước mong mình được sống thực là mình. Tất cả những nét đó như từ trong tâm hồn cốt cách của nhà thơ bộc lộ một cách tự nhiên qua những bài thơ của anh". Với các bài thơ Trương Chi (Quang Vĩnh Khương), Giấc mơ hoa ban trắng (Mai Thìn), Cảm quê (Tăng Hữu Thơ)... cũng có những khoảnh khắc đồng điệu như vậy! Người làm thơ có những tri âm, còn gì quý hơn!

Không chỉ vậy, người viết cũng tỏ ra ưu ái với những cây bút trẻ, có phát hiện động viên quý báu. Chẳng hạn những lời bình dành cho nhà thơ trẻ Ngô Liêm Khoan: "Ngô Liêm Khoan có cách nói riêng của mình, anh không chỉ phê phán mà rất thể tất trong cách nhìn nhận vấn đề. Chính những tâm hồn già cỗi, những gương mặt vô hồn kia cũng có nỗi đau riêng của nó. Còn gì xót xa bằng khi ‘chợt nhận ra mình từ những cánh đang rơi'. Muốn giữ mà không giữ nổi như một sự giằng co trên vết trượt dài. Là cách nhìn thấu đáo của một người cầm bút" (Lời bình Giọt mưa giữa nắng). Hay như việc nhặt ra những câu thơ tứ thơ hay trong tập thơ Nguyên Tiêu của Hội VHNT Bình Định của các tác giả Phổ Đồng, Vũ Đình Thung..., tác giả để lại lời bình thật tâm đắc: "Lời thơ bình dị đến trong sáng như buột miệng nói ra. Tất cả đều lặng lẽ ở bên ngoài, bên trong nén chặt, biết bao mất còn, tàn úa, lớn lên...là quy luật tất yếu của đời sống. với nỗi mừng, niềm vui, nỗi buồn, khắc khoải...bao nhiêu tâm trạng. Để rồi tất cả đọng lại một mùi hương bất tử với thời gian." (bình Lặng lẽ của Vũ Đình Thung)

Đồng thời với việc thẩm thơ, thưởng thơ, làm sang cho thơ vẫn là một thái độ sòng phẳng thẳng thắn trong những bài trao đổi của thầy, khi phê những câu thơ, những cách đối xử với thơ thiếu trân trọng, cùng với những băn khoăn từ góc nhìn của một thầy giáo dạy Văn lâu năm có lương tâm với nghề nghiệp. Điều đó như một phản hồi từ phía nhà trường với người biên soạn chương trình, sách giáo khoa, cũng là việc làm cần thiết vì quyền lợi học sinh.

Bình thơ để giãi bày thái độ sống đắm đuối với thơ, để tiếp tục chuyển tải những suy ngẫm bình giá đến với thế hệ sau, khi bản thân thầy từ lâu đã là một ông giáo hồi hưu, đó cũng là một lựa chọn để luôn tự làm mới mình, để giữ tâm hồn mãi được thanh xuân của nhà giáo ưu tú Trương Tham! Trân trọng cảm ơn thầy!

Quy Nhơn, tháng 3 năm 2010

• Trần Hà Nam  
  (Bài đăng báo Bình Định http://baobinhdinh.com.vn/vanhoa-nghethuat/2010/3/88197/)
  

(*) (Thơ & bình thơ của nhà giáo ưu tú Trương Tham - NXB Hội Nhà văn 2009)

Bình giảng bài thơ ĐẤT QUÊ TA MÊNH MÔNG (Dương Hương Ly)

Những năm tháng hào hùng của cuộc kháng chiến chống Mỹ đã qua lâu. Nhưng những dấu ấn của thời đại ấy vẫn ghi lại đầy đủ trong tâm trí bao lớp người. Chất thơ của một thời hùng vĩ, cao cả dường như kết tinh trong hình tượng người mẹ, để cho các nhà thơ, nhạc sĩ ngợi ca. Có một bài thơ đã ra đời trong những ngày tháng ấy,được phổ nhạc để vút lên âm điệu đầy xúc động về người mẹ: Đất quê ta mênh mông của Dương Hương Ly. Cái hay của bài thơ chính là ở tình cảm xúc động và giản dị.

Không phải ngẫu nhiên khi nhan đề bài thơ là "Đất quê ta mênh mông" nhưng hình tượng xuyên suốt bài thơ lại là Bà mẹ đào hầm. Nhà thơ có sự liên tưởng từ thực tế công việc của mẹ nhưng cảm hứng này cũng gắn liền cảm hứng trữ tình công dân của thi ca chống Mỹ. Tố Hữu từng viết:

Việt Nam ôi Tổ quốc thương yêu

Trong khổ đau người đẹp hơn nhiều

Như bà mẹ sớm chiều gánh nặng

Nhẫn nại nuôi con suốt đời im lặng

Dương Hương Lylà nhà thơ - chiến sĩ hoạt động trên chiến trường miền Trung - Tây Nguyên, là người trực tiếp chứng kiến và chịu ơn sự hy sinh lặng thầm của những người mẹ nên có lẽ cảm hứng về Đất nước giàu ấn tượng từ người mẹ cũng là điều dĩ nhiên.Người Mẹ bình thường nhưng vĩ đại đã hiện lên trong những dòng thơ đầy ám ảnh,kết tinh vẻ đẹp của cả một thời đại chống Mỹ.

Bài thơ bắt đầu từ một câu chuyện được kể lại ngắn gọn, giản dị:

Mẹ đào hầm từ thuở tóc còn xanh

Nay mẹ đã phơ phơ đầu bạc

Mẹ vẫn đào hầm dưới tầm đại bác

Bao đêm rồi tiếng cuốc vọng năm canh

Giản đơn là vậy, việc đào hầm của mẹ! Nhưng có sự bất bình thường ở chỗ nhà thơ xâu chuỗi hai khoảng thời gian "tóc còn xanh" đến khi "phơ phơ đầu bạc". Công việc diễn ra thật âm thầm lặng lẽ, hòa cùng không gian của bóng đêm, bền bỉ miệt màikhông ngừng nghỉ. "Bao đêm rồi...", lời thơ như một câu hỏi vọng lên để nhà thơ bày tỏ lòng kính phục sự kiên trì nhẫn nại của mẹ. Hai âm thanh được diễn tả thật khác nhau: một bên là "đại bác", một bên là "tiếng cuốc vọng năm canh".Hóa ra việc đào hầm ấy không hề đơn giản vì đã đối mặt, thách thức sự hủy diệt của kẻ thù.

"Tiếng cuốc vọng năm canh" là âm vang tấm lòng người mẹ, để những đứa con dưới hầm bí mật và nhà thơ nhận ra một ý nghĩa thật lớn lao:

Đất nước mình hai mươi năm chiến tranh

Tiếng cuốc năm canh nặng tình đất nước

Hầm mẹ giăng như lũy như thành

Che chở mỗi bước chân con bước

Hai mươi năm -đủ để một thế hệ lớn lên, hai mươi năm - cũng là thời gian cả dân tộc phải đốiđầu với sự hủy diệt của kẻ thù để bảo vệ nền độc lập tự do. Có một điều nhà thơ không nói rõ nhưng người đọc có thể nhận ra: đó cũng là thời gian đằng đẵngnhuộm mái tóc xanh của mẹ thành "phơ phơ đầu bạc" - một thời xuân sắc đã điqua. Niềm vui của mẹ, tình yêu đời mẹ nằm trong "tiếng cuốc năm canh" đều đều như nhịp tim thôi thúc. Dương Hương Ly dồn hết tình cảm vào câu thơ ngợi catình mẹ - "nặng tình đất nước". Câu thơ không phải cách so sánh thông thường màchứa đựng niềm cảm phục kính yêu của những đứa con chiến sĩ. Thành quả của mẹ, công sức của mẹ là ở những chiếc hầm bí mật "giăng như lũy như thành". Sức vócmảnh mai của người mẹ "phơ phơ đầu bạc" vụt lớn lao thành sức mạnh Nhân Dân.

Từ niềm vuisứơng, biết ơn của một đứa con được bao bọc, chở che trong tình yêu của mẹ, nhàthơ chợt phát hiện ra một điều tưởng như nghịch lý:

Đất quê ta mênh mông

Quân thù không xăm hết được

Lòng mẹ rộng vô cùng

Đủ giấu cả hàng sư đoàn dưới đất

Nơi hầm tối lại là nơi sáng nhất

Nơi con tìm ra sức mạnh Việt Nam

Như một chân lý giản đơn, khi thế trận của lòng dân "giăng như lũy như thành", kẻ thù phải bó tay, bất lực. Tác giả lại đưa ra một liên tưởng đầy ấn tượng từ "lòng mẹ" đến "lòng đất mẹ". Xưa có câu chuyện mẹ Âu Cơ bọc lũ con trong bọc trăm trứng,nay người mẹ đào hầm bao bọc "cả hàng sư đoàn". Phải chăng tác giả cũng đangnghĩ về một mẹ Âu Cơ của thời đại chống Mỹ? Duy có một điều khác chăng là ngườimẹ ở đây không bước ra từ huyền thoại mà bằng xương bằng thịt, bằng tất cả sựbao dung của tình yêu nước lớn lao. Đó cũng là cơ sở để nhà thơ nhận ra "sức mạnh Việt Nam" từ một nghịch lý "Nơi hầm tối lại là nơi sáng nhất". Sức mạnh của dân tộc tạo nên từ ơn sinh thành của người mẹ, sức mạnh ấy hội tụ cả lòng nhân ái và chủ nghĩa anh hùng. Từ cảm nhận này của Dương Hương Ly, ta chợt nhớ đến một lời ca ngợi của đại văn hào Nga M.Gorki : "Không có Người Mẹ thì cả anh hùng, cả nhà thơ đều không có. Sức mạnh Việt Nam - dân tộc anh hùng và nghệ sĩ- đã bắt nguồn từ người mẹ bình thường mà vô cùng vĩ đại, có lẽ đó là đều nhà thơ phát hiện được từ công việc âm thầm của mẹ.

Cuộc sinh nởnào mà chẳng đớn đau! Nhưng nỗi đau của mẹ lại gắn với những trận đòn thù của bầy giặc Mỹ điên cuồng, hèn hạ và bất lực. Có thể tác giả đã hơi tham lam khi đưa thêm vào chi tiết để tố cáo tội ác của kẻ thù cũng như để ngợi ca ý chí kiên cường của mẹ. Không một người mẹ bình thường nào lại không sẵn sàng chịu đau vì những đứa con mình. Sự lặng yên của mẹ là cái lặng im của đất. Ta có thể nhận ra ở đây nỗi đau đớn xót xa của những đứa con chiến sĩ cũng như quyện chặt vào cùng đất mẹ, như chờ phút bùng lên rửa hận. Còn mẹ thì vẫn thế:

Trên mình mẹ mang nhiều thương tật

Tóc mẹ bạc rồi lại bạc thêm

Nhưng đêm đêm

Tiếng nhát cuốc vẫn xóay vào ruột đất

Trong tiếng cuốc của mẹ, có cả nỗi đau xoáy ruột của cả những đứa con. Tiếng cuốc như thôi thúc, như giục giã lòng con quyết sống mái với kẻ thù.

Để rồi sức mạnh của mẹ truyền cả cho những đứa con:

Có những đoàn quân từ lòng đất xông lên

Quân thù bạt vía

Xung quanh chúng đâu cũng là trận địa

Đất quê ta mênh mông

Lòng mẹ rộng vô cùng

"Diệt Mỹ là cao cả của tình yêu", chỉ có chiến đấu tiêu diệt kẻ thù mới là sự đáp lại đầy đủ nhất tình mẹ dành cho những người chiến sĩ. Sự che chở âm thầm, sự hy sinhlớn lao của mẹ dành cho những đứa con dưới hầm bí mật đã góp thêm sức mạnh khiến "quân thù bạt vía". Một lần nữa điệp khúc "Đất quê ta mênh mông - Lòng mẹ rộng vô cùng" lại cất lên như một vĩ thanh để người đọc nhận ra ý nghĩa cao cả của cuộc chiến đấu chống Mỹ, vì Đất quê ta, vì Mẹ, vì những tình cảm lớn lao.Và một lần nữa, vóc dáng của Mẹ đã lớn mênh mông ngang tầm Đất Nước.

"Đất quê ta mênh mông" của Dương Hương Ly chỉ là một cảm nhận rất riêng của nhà thơ về sứcmạnh vĩ đại của dân tộc Việt Nam trong thời đại chống Mỹ qua hình tượng Người Mẹ đào hầm. Nhưng hình tượng bất tử của Mẹ đã vượt qua thời gian để lưu lại mãitrong những lời ca dạt dào về mẹ. Đó cũng là nguồn cảm hứng về một thời đại giàu chất sử thi mà sau này một lần nữa ta còn gặp trong lời ca về mẹ của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn "Mẹ về đứng dưới mưa, che từng căn hầm nhỏ...". Hình tượng người mẹ - đất nước trong thời đại chống Mỹ sẽ mãi còn là nguồn cảm hứng nghệ thuật bất tận.

Hiểu bài thơ để chúng ta hiểu hơn về một thời đại hào hùng của dân tộc. Ta cũng hiểu tấm lòng rất đẹp của một nhà thơ - chiến sĩ dành cho mẹ, cho Tổ quốc. Từ tình yêu của mẹ, ta hiểu vì sao đất nước đối với ta lớn lao nhưng gần gũi thân thương vôcùng.

Giờ đây, mỗi khi giai điệu bài ca về người mẹ đào hầm vang lên trên sóng phát thanh, đài truyền hình, vang lên đâu đó giữa đời thường bộn bề toan lo hối hả, hình ảnh mẹ "phơ phơ đầu bạc" trong bài thơ Dương Hương Ly lại hiện lên lồng lộng trong tâm trí, như một lời nhắc nhớ mỗi chúng ta...

                                    Qui Nhơn, 2006 - 2010

                                                T.H.N

* *

*

            Dựng lên ba mẩu chuyện, cái hư chen cái thực, cái thực hoà vào cái hư, bút pháp lãng mạn của M.Gorki đã đem đến cho chúng ta một tác phẩm tuyệt vời. Với truyện ngắn "Bà lão Idecghin", M.Gorki đã gửi gắm đến chúng ta một nhận thức đẹp về con người, thúc đẩy chúng ta vươn lên đến giới hạn của con người, CON-NGƯỜI-VIẾT-HOA;  đó là giá trị nhân văn trong tác phẩm này của ông cũng như bao tuyệt tác khác, ông đã từng cất lên những lời ca bất tuyệt về con người: "Con Người, tiếng ấy tự hào biết bao"

                                                                        7.11.1987

                                                              TRẦN HÀ NAM

                                                             (Văn 2B khoá 9 )

            Trong câu chuyện thứ hai, ta bắt gặp chính mảng hiện thực của cuộc đời hiện ra trần trụi, khoẻ khoắn tràn trề sức sống. Mỗi tính cách trong câu chuyện này hiện lên chân thật rõ ràng như trong đời thường ta vẫn hay gặp. Con người trong câu chuyện thứ nhất thuộc về huyền thoại, còn con người ở đây hiện lên với niềm vui và nỗi buồn, sự bình thản và hoảng hốt, sự bình tĩnh và hèn nhát, sự cao thượng và đê tiện, con người có tình yêu và sự đau khổ, con người đi qua những cột mốc thời gian. Trong câu chuyện thứ hai này, ta có thể thấy một anh thuyền chài "chỉ biết ca hát và hôn hít", một anh chàng Guxun với "một cái đầu rực lửa", lão Thổ Nhĩ Kỳ "nói năng như một đấng chúa tể", một thằng bé mười sáu tuổi với tình yêu "rực cháy trong người", một gã Ba Lan ti tiện và giả dối v.v.... Tất cả những con người ấy được lột tả tính cách qua nhân vật trung tâm là chính bà lão Idecghin.

 (Xem tiếp)

Bài viết này đã hoàn thành khi tôi còn là sinh viên năm thứ 2 khoá 9 khoa Ngữ Văn Đại học sư phạm Quy Nhơn (1987). Lâu ngày tìm lại được bản viết tay, vi tính hoá để lưu giữ kỷ niệm một thời!

Bà lão Idecghin của Macxim Gorki là một trong những sáng tácở giai đoạn đầu của ông, vào cuối thế kỷ XIX. Truyện ngắn này mang tính dân gian cao và là một trong những sáng tác điển hình của ông. Thông qua tác phẩm, M.Gorki đem đến cho chúng ta những hình ảnh đầy chất lãng mạn và hiện thực về con người. Hay nói đúng hơn, đó là những bức tranh về tính cách. Và tác giả đã ca ngợi nhiệt thành những giá trị chân chính của con người.

* *

*

 (Xem tiếp)

Nghĩ về những gì xảy ra ở Bình Định, sau Quyết định khai trừ hội viên số 94 của Hội VHNT Bình Định với hội viên Lê Hoài Lương.

            Nhìn lại vụ việc xảy ra sau cuộc họp BCH Hội VHNT (8 người)  dưới sự chủ trì của Chủ tịch Nguyễn Thanh Mừng, dẫn đến kết quả khai trừ hội viên Lê Hoài Lương theo Quyết định 94 ngày 13.7.2009 do UV Thường trực Nguyễn Quốc Hùng ký, đối chiếu với các văn bản về công tác văn hoá nghệ thuật, người viết bài này chợt nhận ra tính chất đặc biệt lạ lùng, không tiền khoáng hậu của hội nhà. Những thông tin đưa lên cung cấp vụ việc gây nóng các trang mạng, có nhiều luồng dư luận khác nhau, gay gắt, cực đoan  nhưng có thể thấy sự việc này đã làm rúng động văn nghệ sĩ trong cả nước.

            Cho đến thời điểm này, Hội VHNT Bình Định mới chỉ có một Thông báo số 93 gửi cho toàn thể hội viên và Quyết định số 94 gửi cho riêng ông Lê Hoài Lương. Một điều kỳ lạ là cả hai văn bản chỉ nêu lý do khai trừ một cách hết sức chung chung mà không hề có một lời giải thích rành mạch đến hội viên: "vì mắc phải những khuyết điểm nghiêm trọng trong quá trình công tác". Chính vì nhiều điểm bất thường mà cuộc họp BCH Chi hội Văn học đã tiến hành và chính thức đề nghị triệu tập họp chi hội để có thể có những phân tích đả thông từ phía lãnh đạo Hội, cũng như có dịp để hội viên Lê Hoài Lương được phát biểu ý kiến phê và tự phê. Tiếc thay, Ban Thường vụ Hội đã không cho phép tiến hành cuộc họp này, khiến cho hội viên mất quyền thông tin và có ý kiến phản hồi. Xét theo Điều lệ Hội (2002 - 2007) thì việc làm này hoàn toàn thiếu minh bạch. Toàn bộ thông tin xung quanh vụ việc này từ hai phía chủ yếu thông qua các trang mạng xã hội, blog cá nhân cũng như website của một số nhà văn, ý kiến mang tính chất cá nhân của các nhân vật có liên quan và bài phản ánh trên một số báo như Gia đình & Xã hội, Tiền Phong...chưa rõ đúng sai, phải trái! Nhưng có thể thấy việc khai trừ này đã thật sự làm nóng bầu không khí văn nghệ, có nguy cơ không thể kiểm soát nổi.

Xem xét  từ góc độ công tác lãnh đạo, quản lý văn học nghệ thuật trong công cuộc đổi mới, trên quan điểm của Đảng được nêu trong Những nội dung cơ bản của Chỉ thị 61-CT/TW của Ban Bí thư năm 1990, nội dung "NHỮNG NHẬN THỨC CẦN THIẾT VỀ CHỨC NĂNG VÀ NHIỆM VỤ CHÍNH TRỊ CỦA VĂN HỌC NGHỆ THUẬT", tôi xin bàn thêm một vài khía cạnh từ vụ việc này:

 (Xem tiếp)

Trường ca Metro của Thanh Thảo

Đọc Trường ca Metro của nhà thơ Thanh Thảo qua con đường không chính thống, nghĩa là chẳng được cầm trên tay cuốn sách, chẳng được kí tặng, và nơm nớp lo không biết văn bản post lên mạng mà mình đang đọc có bị lỗi chính tả gì không. Thôi kệ! Bởi đọc xong không thể không viết một cái gì đó, gọi là cảm nhận chăng?

Bắt đầu của chuyến Metro kí ức này là ngày 11 tháng 4 năm 2009. Kết thúc của trường ca là "16h50' ngày 16 tháng 4 năm 2009". Nghĩa là hành trình xuyên kí ức này vỏn vẹn 6 ngày để viết, để sống lại 38 năm. Nghĩa là độ dồn nén tư duy và cảm xúc của nhà thơ để viết hơn 2500 chữ đã đạt đến mức cao độ nhất. Trường ca là thể loại sở trường gắn với tên tuổi Thanh Thảo, khỏi bàn thêm. Trường ca có dung lượng hiện thực ngồn ngộn và sức xuyên thấu suy tưởng và nỗi xúc động của nhà thơ, cũng là chuyện miễn bàn ở đây.  Sáu ngày, nhiều thời điểm khác nhau, đan xen quá khứ, hiện tại, giữa những ngày tháng 4 lịch sử, dễ khiến người ta nghĩ đến một đơn đặt hàng. Đọc rồi, ta nhận ra, quả thật là đơn đặt hàng, nhưng là của chính nhà thơ đặt cho anh, riết róng thôi thúc, món nợ lòng với quá khứ thấm đẫm Trường Sơn, với bạn bè đồng đội, với máu, với lửa, với những gì riêng tư nhất!

 (Xem tiếp)

Trần Hà Nam

Du hành lục bát, về với hồn quê

(Đọc DU HÀNH LỤC BÁT -Khổng Vĩnh Nguyên, NXB Hội Nhà văn 2009)

            Lâu nay ít thấy Khổng Vĩnh Nguyên lang thang phố xá Quy Nhơn, ngỡ như anh lại tiếp tục những cuộc viễn du trên khắp miền đất nước. Gần đây nghe anh em báo lại mới hay, lâu nay anh quanh quẩn quê nhà, báo hiếu cho mẹ già vừa khuất núi. Lại bẵng đi một thời gian, anh gửi tặng tôi tập thơ mới với hình bìa trước bìa sau đều do chính anh tự họa, nét bút phóng cuồng như ngày nào. Tập thơ cũng thật đặc biệt vì ngoài tiêu đề Du hành lục bát thì hoàn toàn không có nhan đề cho từng bài, hơn thế lại chuyên chú một thể loại cũ đến mức không thể cũ hơn, nhưng cái thể loại dễ làm khó hay này dường như lại thích hợp với tạng của Khổng thi sĩ.

            Thú thật, bản thân tôi rất mê lục bát nhưng cũng rất sợ lục bát, bởi có quá nhiều gương mặt lục bát đương đại thi nhau xuất hiện, gần đây lại có hẳn một website lucbat.com tập hợp cơ man là thơ hay, rồi thì bao anh bao chị làm thơ lục bát tha hồ lăng xê nhau "ông hoàng lục bát", "nữ hoàng lục bát" nghe mà choáng! Làm thơ lục bát không khéo thì thành vè, khéo quá thì thành giảo hoạt trơn tuột vô hồn. Hãi lắm! Ấy vậy mà Khổng Vĩnh Nguyên dám làm xiếc, dám "du hành" cùng lục bát thì quả thật anh bạn của tôi liều lắm thay! Nghĩa là anh tự tin ở mình biết chừng nào! Có người đã đếm hộ toàn bộ tập thơ này có 711 câu thơ và gọi là trường ca! Riêng tôi, tôi lại nghĩ đây là những đoản ca của một hoài niệm miên man về cố xứ.

            Bắt đầu đọc tập thơ này, tôi cảm thấy mình dại ghê! Hóa ra Khổng Vĩnh Nguyên không đặt tên cho từng bài thơ theo thông lệ, không gò vần điệu theo kiểu truyện thơ mà tung đội quân lục - bát này vào đội ngũ chỉnh tề, bắt câu chữ phải chuyển tải những phút lên đồng, những giờ ngơ ngẩn, những nỗi buồn, nỗi nhớ của mình...mà ai làm độc giả thì cũng phải bị hút vào mê hồn trận, để coi thử chuyến "du hành" của câu chữ, suy tưởng, cảm xúc này đi tới đâu. Không đặt tên cho từng bài mà lại hay, vì trong cấu trúc 2 câu, 4 câu, 8 câu hay dài hơi hơn một tí, người đọc lại có cảm nhận quen thuộc như đọc ca dao, như nghêu ngao hát ru, dễ nhập tâm. Và không chán, không bị gò vào khuôn. Có thể ví với Du hành lục bát, Khổng Vĩnh Nguyên đã nhập thân làm gã mục đồng hát ngao hay đáo để!

****

           (Xem tiếp)