VÈ BÌNH ĐỊNH

By Trần Hà Nam

VÈ TIỂU THIẾP
Bài vè này sưu tầm ở Bình An Bắc nay là xã Tây Bình (Tây Sơn) năm 1987. Quá trình ghi chép có thể có chỗ chưa chính xác.
Cái vẻ cái ve - Cái vè tiểu thiếp - Mồ cha tám kiếp - Con hỡi cùi đày - Có khiến ăn mày - Chun vô làm bé - Ăn thời ăn ké - ngủ lại ngủ nhờ - Vợ lớn phất cờ - Khua đâu chạy đó - Thân tôi con chó - hình tợ trâu cui - Tui nghĩ phận tui - Chịu nhiều cay đắng - Dầm mưa dãi nắng - da bản tiếc hương - Điệu ngãi can cường - khiến sao hay vậy - Ra đàng nó thấy - Chúng bạn hổ ngươi - Thiên hạ chê cười - nghĩ mình là dại - Ngồi buồn nghĩ lại - đã hết đuôi đầu - nhiều ruộng nhiều trâu - không bằng thong thả - Mộ phần đống mả - xúi giục cho tui - cha đẻ mẹ nuôi - không hàng không họ - Nồi cơm trã cá - Thẩu mắm vò dưa - Thức sớm dậy trưa - Lên mâm lên cỗ - Gãi đầu gãi cổ - Thưa chị mời anh - ăn uống không lành - Nẫu đào nẫu chửi - Thân tôi tất tưởi - Hình tợ chó giòi - Một ngày tới tối - Cũng gọi tới tui - Giả dại làm khôn - Giả khôn làm dại - Ngồi buồn nghĩ lại - đã hết đuôi đầu - căn số vì đâu - Trời ơi đất hỡi!
(Người kể: Ông Sáu Trĩ - thôn Mỹ Đức; người sưu tầm: Trần Hà Nam)
VÈ THỊT CẦY
Ve vẻ vè ve - chặt vè chó cụt(?) - Chặt thò chặt thụt - Chặt mút rau câu - Đứa đằng đầu - đứa đằng đít
Làm thời ít ít- đừng để nó la - đứa ở trong nhà - chạy ra cắt cổ - Đứa nào chịu khổ - bắc nước cạo lông - đứa nào ở không - chung tiền mua bánh - đứa nào mất mánh - chạy xóm xin rau - đứa nào lau chau - lên mời thầy bốn Đạo - Đứa nào bọc gạo - Đứa nào bọc tiền - bọc vài củ riềng - bọc vài củ tỏi - nẫu có hỏi - đừng nói ăn thịt cầy - Mình tới luầy huầy - mình ăn mấy miếng
Người kể: Bà Chín - thôn Trà Sơn; người ghi: Trần Hà Nam)

More...

Về bài NỖI LÒNG của Đặng Dung

By Trần Hà Nam

   Bài thơ Cảm hoài của danh tướng Đặng Dung được dạy trong chương trình Ngữ văn 10 nâng cao có những điểm đáng bàn:
   Trước hết phần chú thích không chính xác ở trang 158 chú thích số 4 viết:
"Hàng thịt câu cá: dịch chữ  đồ điếu (đồ: hàng thịt điếu: câu cá) chỉ Phàn Khoái bán thịt chó Hàn Tín câu cá sau giúp Hán Cao tổ làm nên sự nghiệp lớn"
   Trong tích Hán sở tranh hùng có nói Phàn Khoái làm nghề bán thịt chó Hàn Tín câu cá ở sông Hoài nhưng có lẽ cần phải bổ sung chi tiết câu cá gắn điển tích về Khương Tử Nha là ông lão câu cá - câu thời sau giúp nhà Chu lập nên nghiệp lớn nổi tiếng hơn nhiều. Hàn Tín hay được nhắc đến với tích lòn trôn hàng thịt xin cơm phiếu mẫu mà làm nên nghiệp lớn!
   Bản dịch thơ của học giả Phan Võ cũng cần xem lại vì có nhiều câu chưa đúng tinh thần nguyên tác học mất hứng thú! Theo tôi cần có nhiều bản dịch để đối chiếu và nhất là không câu nệbuuộcc học sinh phải thuộc bản dịch trong sách giáo khoa. Sau đây là một loạt các bản dịch khác về bài Cảm hoài xin bổ sung làm tư liệu
:

1. Bản dịch của Phan Kế Bính trích trong VN Sử Lược của Trần Trọng Kim

    Việc đời bối rối tuổi gìa vay
    Trời đất vô cùng một cuộc say
    Bần tiện gặp thời lên cũng dễ
    Anh hùng lỡ bước ngẫm càng caỵ
    Vai khiêng trái đất mong phò chúa
    Giáp gột sông trời khó vạch mâỵ
    Thù trả chưa xong đầu đã bạc
    Gươm mài bóng nguyệt biết bao ràỵ

2. Bản dịch trong Việt Nam Nhân Vật Chí Vựng Biên của Hồ Đắc Hàm và Thái Văn Kiểm

    Tuổi về gìa phải thời bối rối
    Cả đất trời một hội mê say
    Gặp thời kẻ dở nên hay
    Anh hùng lỡ vận đắng cay trăm phần.
    Lòng cứu chúa muốn vần trái đất
    Gột giáp binh khôn dắt sông trời.
    Thù còn đầu đã bạc rồi
    Mấy phen dưới nguyệt chuốt mài lưỡi gươm.

    3. Bản dịch của Phan Võ

        Việc thế lôi thôi tuổi tác này
        Mênh mông trời đất hát và say
        Gặp thời đồ điếu thừa nên việc
        Lỡ vận anh hùng luống nuốt caỵ
        Giúp chúa những lăm giằng cốt đất
        Rửa dòng không thể vén sông mâỵ
        Quốc thù chưa trả già sao vội
        Dưới nguyệt mài gươm đã bấy chầỵ

    4.Bản dịch của Đào Hữu Dương

        Tuổi gìa lận đận nỗi tình đời
        Vô tận vần xoay khoảng đất trời
        Ti tiện gặp thời lên chẳng khó
        Anh hùng lỡ bước hận nhiều thôi.
        Vác non phò chúa trên vai nặng
        Gột giáp qua mây mặt nước trôi
        Thù nước chưa xong đầu sớm bạc
        Dưới trăng mài kiếm mấy thu rồi.

    5. Bản dịch của Vũ Hải Tiêu

        Thế cuộc mênh mang tuổi sớm gìa
        Đất trời thu lại chỉ say ca
        Gặp thời đồ điếu thành công dễ
        Lỡ vận anh hùng nuốt hận đa.
        Giúp chúa những mong nâng địa trục
        Rửa binh không lối kéo thiên hà.
        Quốc thù chưa trả đầu mau bạc
        Bao độ mài gươm dưới nguyệt tà.

    6. Bản dịch của Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu

        Việc đời man mác tuổi già thôi!
        Ðất rộng trời cao chén ngậm ngùi
        Gặp gỡ thời cơ may những kẻ
        Tan tành sự thế luống cay ai !
        Phò vua bụng những mong xoay đất
        Gột giáp sông kia khó vạch trời.
        Đầu bạc giang san thù chửa trả
        Long tuyền mấy độ bóng trăng soi.

    7. Bản dịch của Thiện Nhân Nguyễn Khánh Do

        Thế sự ngổn ngang tuổi luống rồi
        Đất trời thu lại hát say thôi
        Anh hùng nuốt đắng khi tàn vận
        Đồ điếu nên công lúc gặp thời.
        Giúp chúa rắp tâm nâng trái đất
        Rửa binh khôn lối kéo sông trời.
        Quốc thù chưa báo đầu mau bạc
        Bao độ gươm mài bóng nguyệt soi.
Theo tôi cách tốt nhất là giáo viên cần bám nguyên tác cảm nhận nỗi niềm Đặng Dung có như vậy mới lột tả thần thái bài thơ bi tráng này trọn vẹn hơn.

More...

The Father s day: 9 quan điểm về một người cha vĩ đại (sưu tầm)

By Trần Hà Nam

Một người cha tốt có thể tạo ra tất cả sự khác biệt trong cuộc sống của một đứa trẻ. Anh ta là trụ cột sức mạnh nâng đỡ và rèn luyện con cái hình thành nhân cách. Công việc của người cha là bất tận và thường thường không đòi hỏi sự biết ơn. Nhưng để là một người cha tốt đôi lúc cũng không phải dễ dàng.

Sau đây là những quan điểm của một người cha vĩ đại - một người cha bình thường trong cuộc đời của những đứa con.
1. Cha là người chấp hành kỷ luật tốt. Một người cha tốt sẽ yêu con mình nhưng anh ta không cho phép con mình phạm lỗi. Người cha sẽ kịch liệt phản đối những việc làm không tốt của con mình sẽ dùng tình yêu thương để bày tỏ quan điểm. Người cha làm điều này bằng sức mạnh của ngôn ngữ chứ không phải bằng roi vọt.

2. Người cha cho phép con mình... phạm lỗi. Một người cha tốt nhận ra rằng con mình cũng chỉ là những người bình thường và chuyện phạm lỗi là một phần trong quá trình phát triển của chúng. Tuy nhiên người cha cũng thể hiện rõ ràng là nếu con mình cứ lập lại những sai phạm một cách thiếu trách nhiệm thì người cha sẽ không tha thứ.

3. Tư tưởng cởi mở. Người cha tốt sẽ hiểu rằng mọi thứ đều thay đổi theo thời gian và không cố gắng ép buộc con phải theo một tiêu chuẩn nào như thời của mình. Ông ta sẽ không mong đợi con mình sống giống cách sống của mình và làm những công việc như mình. Người cha cũng tôn trọng những giá trị và những ý kiến của con cái - nếu điều đó không tổn hại đến gia đình và những người khác.

4. Người cha dạy con mình nhận thức đúng giá trị mọi thứ. Một người cha tốt không bao giờ để con mình sống mãi trong sự trợ cấp. Người cha sẽ đòi hỏi con mình có công việc để ý thức được giá trị của đồng tiền và tầm quan trọng của học vấn.

5. Người cha dành thời gian cho con cái. Người cha biết sẽ thú vị như thế nào nếu cùng con mình vui đùa xem phim hay cổ vũ con cái trong những trận thi đấu nào đó... Người cha sẽ dành thời gian lắng nghe những đứa con mình và có những cuộc chuỵên trò vui vẻ dễ chịu với chúng. Người cha cũng sẽ dành thời gian để giúp con mình làm bài tập nhà mỗi tối nếu cần thiết.

6. Người cha đem lại sự thông cảm. Mặc dù người cha có thể là một fan của bóng đá nhưng nếu con trai của ông không cùng sở thích thì ông vẫn sẵn sàng chấp nhận. Người cha có thể trung thành với những ước mơ của ông nhưng nếu con trai ông ta có những ước mơ không như cha mình người cha vẫn ủng hộ sự quyết định của con và giúp con vạch ra con đường khác để đi.

7. Người cha... thách thức con mình. Người cha muốn con mình phải đạt đến mức tốt nhất mà chúng có thể và cho chúng những sự thách thức để giúp chúng phát triển hơn. Điều này có ý nghĩa rằng người cha sẽ cho chúng những tự do để đối diện và giải quyết những xung đột trong cuộc sống của chúng.

8. Gia đình đối với người cha là vô giá. Không cần phải đắn đo người cha sẽ bảo vệ gia đình mình bằng bất cứ điều gì mà ông ta có thể làm được. Người cha cũng sẵn sàng làm thêm công việc để giúp cho cuộc sống gia đình tốt hơn.

9. Tình thương của người cha luôn mênh mông - vô điều kiện. Đây là phẩm chất vĩ đại nhất của một người cha tốt. Dù rằng người cha có thể thất vọng trước những lỗi lầm của con cái về những hy vọng dành cho chúng không thành nhưng người cha vẫn yêu thương con mình mà không cần quan tâm đến những điều đó...

(Nguồn: http://www.vuontoithanhcong.com/viewtopic.php?f=76&t=4808)

More...

Thơ Vũ Hoàng Chương

By Trần Hà Nam

   Vũ Hoàng Chương (1915 - 1976) là một tên tuổi nổi danh trong phong trào Thơ Mới 1932 - 1945. Tuy nhiên có những lý do về thời cuộc về lịch sử mà đến nay việc tập hợp tư liệu giới thiệu thi phẩm trọn vẹn của tác giả còn khó khăn. Mới đây người con trai của thi sĩ là anh Vũ Hoàng Tuân đã cùng một người bạn của mình cất công sưu tầm những sáng tác của thân phụ. Nhưng xem ra việc tập hợp những sáng tác của Vũ thi sĩ còn nhiều khó khăn về thời gian nhân lực tài chính...Tuy nhiên một phần những tác phẩm của thi sĩ đã được tập hợp trong trang web vuhoangchuong.com để đến với những bạn đọc yêu mến và trân trọng văn nghiệp của nhà thơ.

More...

Thơ Trần Huiền Ân trước 1975

By Trần Hà Nam

Tác giả Trần Huiền Ân trong “Thi ca miền Trung Việt Nam” (NXB Cẩm Sa Sơn Châu 1969)
   Tôi đọc những bài thơ của Trần Huiền Ân trong tập “Thi ca miền Trung Việt Nam” do tác giả Lương Trọng Minh biên soạn. Ấn tượng về một giọng thơ đằm thắm có chút gì nhoi nhói khi giữa lòng miền Nam “thời Mỹ ngụy” như chúng ta thường gọi lại có những vần thơ nói về kỷ niệm kháng Pháp đậm đà đến thế. Thú thật tôi hiểu về giai đoạn kháng Pháp mảnh đất xứ Nẫu khổ mà vui như thế nào cũng từ bài thơ này để rồi hỏi cha tôi người gắn bó với khu V thời ấy mới rõ thêm sinh hoạt thời kháng chiến.
   Nhưng bài thơ khiến tôi cảm động hơn cả lại là những câu thơ trong bài Hoa vòi voi - nó nhân văn nó thật như là cảnh tôi đã từng đọc ở một nhà thơ đồng hương khác là Phạm Hổ khi đi tập kết ra Bắc viết trong bài Những ngày xưa thân ái:
Tôi bắn hắn rồi
Những ngày xưa thân ái
Không ngăn nổi tay tôi…

   Tôi biết những câu thơ ấy thể hiện tinh thần tiến công cách mạng không khoan nhượng trước kẻ thù nhưng vẫn rùng mình vì nghĩ đến cảnh tao ngộ nơi chiến trường thật sự giữa hai người bạn đã có thời ấu thơ bên nhau. Bài thơ của Trần Huiền Ân không diễn tả cảnh “xáp lá cà” sẵn sàng xả súng vào bạn mà chỉ là trong cuộc giao tranh súng đạn vô tình. Biết là thế biết là không thể đặng đừng mà vẫn xót xa. Bài thơ này viết trong những năm cuộc chiến diễn ra ác liệt không đọc bài thơ này bằng tình cảm thiên tả thiên hữu ta thấy Trần Huiền Ân đã nói những điều đắng đót của cuộc chiến trên đất nước - cuộc chiến ý thức hệ đẩy những người anh em bạn bè vào hai chiến tuyến. Nói trong lòng xã hội miền Nam trong tâm trạng: “Con buông trôi cuộc đời không lý tưởng Chưa một lần toan ao ước say mê…”(Trời quê mộ Mẹ). Trong khi đó những nội dung tương tự như vậy phải đến 30 năm sau phía văn học của chúng ta mới nói đến (tôi nhớ có đọc được của nhà thơ Hương Đình bài thơ viết về người mẹ của hai đứa con ở hai chiến tuyến rất xúc động và được nhiều bạn văn chương tán thưởng).
    Tôi chưa gặp Trần Huiền Ân nghe nói hiện nay ông đang sinh hoạt tại Hội Văn học Nghệ thuật Phú Yên. Nhưng tôi đã được gặp ông từ trong thơ lâu lắm rồi! Xin chia sẻ cùng mọi người hai bài thơ nhỏ của Trần Huiền Ân.

Trần Hà Nam

More...