Bình giảng: Đàn ghi ta của Lorca (Thanh Thảo)


Thanh Thảo 

ĐÀN GHI TA CỦA LORCA

                        Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn ghita

                                                * F.G. Lorca

những tiếng đàn bọt nước

Tây-Ban-Nha áo choàng đỏ gắt

li-la li-la li-la

đi lang thang về miền đơn độc

với vầng trăng chếnh choáng

trên yên ngựa mỏi mòn

Tây-Ban-Nha

hát nghêu ngao

bỗng kinh hoàng

áo choàng bê bết đỏ

Lorca bị điệu về bãi bắn

chàng đi như người mộng du

tiếng ghi-ta nâu

bầu trời cô gái ấy

tiếng ghi-ta lá xanh biết mấy

tiếng ghi-ta tròn bọt nước vỡ tan

tiếng ghi-ta ròng ròng

máu chảy

không ai chôn cất tiếng đàn

tiếng đàn như cỏ mọc hoang

giọt nước mắt vầng trăng

long lanh trong đáy giếng

đường chỉ tay đã đứt

dòng sông rộng vô cùng

Lorca bơi sang ngang

trên chiếc ghi-ta màu bạc

chàng ném lá bùa cô gái di-gan

vào xoáy nước

chàng ném trái tim mình

vào lặng yên bất chợt

li-la li-la li-la...

                        (Khối vuông Rubic – NXB TPM – 1985)

Đất nước Tây Ban Nha xinh đẹp với những trận đấu bò rực lửa với tiếng ghi ta say lòng đã đi vào trong thơ của Garcia Lorca nhà thơ nhân dân người chiến sĩ chống phát xít. Sự hy sinh anh dũng của ông trước họng súng của bọn phát xít Franco đã để lại nhiều tiếc thương cho nhân dân Tây Ban Nha. Sức ám ảnh của những bài thơ đầy chất lãng tử của người nghệ sĩ Tây Ban Nha ấy đã gặp gỡ với hồn thơ Thanh Thảo làm nên bài thơ độc đáo Đàn ghi ta của Lorca trong tập thơ Khối vuông rubic.

             Trước hết cần phải thấy không phải ngẫu nhiên mà Thanh Thảo lại chọn hình tượng đàn ghi ta gắn với giây phút cuối cùng của F.G.Lorca. Bởi lẽ người chiến sĩ này đã dùng tiếng ghi ta cất lên lời ca tranh đấu chống lại chủ nghĩa phát xít. Đàn ghi ta là tâm hồn Lorca là khí phách kiên cường của những người chiến sĩ yêu tự do hòa nhịp trái tim mình với quần chúng nhân dân. Bởi vậy nỗi xúc động của Thanh Thảo làm nên cảm hứng của bài thơ cũng bắt đầu từ câu thơ của Lorca: “Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn ghi ta”.

            Viết về một nhà thơ hiện đại một người con của đất nước Tây Ban Nha Thanh Thảo đã dựng nên một chân dung bằng thơ sống động. Không gian mở đầu bài thơ là những biểu tượng đặc trưng của văn hóa xứ sở những trận đấu bò hiện hữu tất cả chất say phóng cuồng nghệ sĩ:

những tiếng đàn bọt nước

Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt

li-la li-la li-la

đi lang thang về miền đơn độc

với vầng trăng chếnh choáng

trên yên ngựa mỏi mòn...

Cái độc đáo của bài thơ này chính là ở những thủ pháp hiện đại mà hình ảnh không hề cầu kỳ xa lạ vẫn giúp người đọc hình dung chất Tây Ban Nha không trộn lẫn. Thanh Thảo có lối diễn đạt câu thơ không viết hoa đầu dòng tạo mạch thơ liên tục xâu chuỗi với nhau để nối kết các biểu tượng đầy sức ám ảnh : đất nước của những làn điệu ghi ta – Tây Ban cầm của áo choàng matador - đấu sĩ của những giấc mơ hiệp sĩ của chàng Đôn Kihôtê đã cuốn hút người đọc bằng chất men say chếnh choáng cả vầng trăng. Không chỉ có thế ghi ta của chàng nghệ sĩ còn vang những âm điệu rất lạ « li-la li-la li-la » gọi về sắc tím của hoa tử đinh hương âm thanh và màu sắc hoà quyện dìu dịu vẻ đẹp của một nỗi buồn trữ tình. Bài thơ cuốn người đọc vào cái âm hưởng li-la ngân mãi không dứt ấy. Đó cũng là những gì đã xuất hiện trong thơ Lorca ca ngợi một đất nước Tây Ban Nha tươi đẹp và hào hiệp với khát vọng công lý tự do.

Tây Ban Nha của thời Lorca còn là đất nước sôi sục những cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa phát xít ghi ta của Lorca cất lên lời ca tranh đấu :  «Ghi ta bần bật khóc – Không thể nào - dập tắt » (thơ Lorca). Bởi vậy diễn tả khoảnh khắc người chiến sĩ ấy bị bọn phát xít sát hại  Thanh Thảo cũng đã dựng nên bầu không gian kinh hoàng những ấn tượng chết chóc : Tây Ban Nha hát nghêu ngao - bỗng kinh hoàng –áo choàng bê bết đỏ-Lorca bị điệu về bãi bắn – chàng đi như người mộng du…Những câu thơ tiếp nối diễn tả tột cùng cho cảm giác đau đớn uất nghẹn trước sự tàn bạo của bọn độc tài phát xít :

tiếng ghi ta nâu

bầu trời cô gái ấy

tiếng ghi ta lá xanh biết mấy

tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan

tiếng ghi ta

ròng ròng máu chảy…

Điệp khúc dồn dập qua nhịp thơ Thanh Thảo như đã lột tả được cái bàng hoàng căm phẫn trong bản ghi ta bi tráng! Màu nâu của đất của làn da rám nắng màu xanh của lá của bầu trời như tương phản gay gắt và dữ dội với màu đỏ ròng ròng máu chảy. Cảm giác vỡ oà đau đớn uất nghẹn trong tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan. Nỗi kinh hoàng trong cảm giác mất mát cũng nhân lên gấp bội nỗi đau như xé lòng khi hình dung ra cảnh kẻ thù sát hại người nghệ sĩ tranh đấu cho tự do.

Những câu thơ tiếp theo như đặc tả cho một sự sống khác mãnh liệt âm thầm mà bất tử :

không ai chôn cất tiếng đàn

tiếng đàn như cỏ mọc hoang

giọt nước mắt vầng trăng

long lanh trong đáy giếng

Đoạn thơ tái hiện khoảnh khắc kẻ thù của Lorca hèn hạ thủ tiêu chàng ném xác xuống giếng  nhưng qua hình tượng âm thanh tiếng đàn ta nhận ra một sức sống mãnh liệt vẫn tiếp tục. Cảm giác bi tráng hiện hữu qua những liên tưởng về cỏ mọc hoang giọt nước mắt vầng trăng đáy giếng tạo cảm giác trống vắng sau sự hy sinh anh dũng của Lorca. Thanh Thảo rất có ý thức khi so sánh tiếng đàn với cỏ mọc hoang để cảm nhận về sức lan toả của sự sống mãnh liệt không gì có thể hủy hoại được. Có khoảng lặng sau ánh sáng vầng trăng nhưng đủ diễn tả nỗi tiếc thương long lanh trong đáy giếng nơi kẻ thù tưởng có thể vùi chôn tinh thần tự do bất tử của Lorca.

Vì lẽ đó những câu thơ Thanh Thảo đã tái hiện sự sống của Lorca thật kỳ diệu và xúc động con người đã hoá thân vào âm thanh của đàn ghi ta tan chảy hoà cùng dòng sông bất tận:

Lorca bơi sang ngang

Trên chiếc ghi ta màu bạc

Chàng ném lá bùa cô gái di gan

Vào xoáy nước

Chàng ném trái tim mình

Vào lặng yên bất chợt

li-la li-la li-la...

Những câu thơ diễn tả một hành trình đối mặt với định mệnh của người nghệ sĩ tài hoa người Tây Ban Nha như một thái độ bình thản trước số phận. Lá bùa - định mệnh trái tim lặng yên để làm nên một sự sống trường tồn vượt qua và vút lên vang động khắp không gian. Khúc đàn tự do ấy lại vang lên : li-la li-la li-la... Tiếng đàn mang tên loài hoa theo tiếng Tây Ban Nha như một sự sống lặng lẽ toả hương hiện hữu giữa cuộc đời. Hai lần Thanh Thảo dùng động từ ném để diễn tả nhằm làm nổi bật lên vẻ đẹp của con người từ lâu dám coi khinh cái chết bởi cái chết do kẻ thù gây ra cũng không thể ngăn cản tư tưởng tâm hồn Lorca hoà vào với sự sống bất tử của nhân dân.

Đàn ghi ta của Lorca là một bài thơ hay của Thanh Thảo không chỉ đã tạo dựng chân dung người nghệ sĩ - chiến sĩ Garcia Lorca một cách trung thực mà còn khiến người đọc cảm nhận rõ vẻ đẹp tâm hồn tính cách đậm chất Tây Ban Nha của Lorca. Bài thơ giàu nhạc điệu ngỡ như chính tác giả đã để lòng mình đồng điệu với sự sống Lorca trong giờ phút đối mặt với họng súng quân thù.

Tiếng đàn ấy sức sống ấy vẫn ngân vang những tiếng li-la li-la li-la để hiện hữu sống động hình ảnh một Lorca với chiếc ghi ta màu bạc vẫn rong ruổi trên hành trình dân tộc Tây Ban Nha hát lên bài ca tranh đấu bài ca tình yêu sự sống. Phút gặp gỡ của nhà thơ Việt Nam Thanh Thảo với Lorca đã làm nên một bài thơ còn nóng hổi hơi thở cuộc sống hiện đại ca ngợi người chiến sĩ trong đội ngũ đấu tranh vì tự do công lý quyết không cúi đầu trước các thế lực bạo tàn./.

Trần Hà Nam

Hoàng Lan

Em thấy phần này ko đúng lắm "Đoạn thơ tái hiện khoảnh khắc kẻ thù của Lorca hèn hạ thủ tiêu chàng ném xác xuống giếng "
Nhà thơ Thanh Thảo cho biết: “Một chú thích trong SGK nói rằng câu thơ “giọt nước mắt vầng trăng/long lanh trong đáy giếng” trong bài thơ của tôi có liên hệ tới việc Lorca bị giết và bị bọn phát xít quăng xác trong một cái giếng hoang(?). Thực ra cho tới bây giờ người ta vẫn không thể tìm được hài cốt Lorca và không biết được xác ông đã bị vùi chôn ở đâu. Nói như người mình vẫn nói thì ngay tới một cái “mộ gió” Lorca cũng không có. Tấm bia và mộ phần của Lorca trong nghĩa trang bây giờ chỉ đơn thuần mang tính tưởng niệm. Vì thế không thể nói câu thơ của tôi nhằm vào một sự kiện cụ thể nào vì nếu biết Lorca bị giết và quăng xác xuống giếng người ta đã tìm ra được hài cốt của ông"

tranhanam

Quý lắm

Cảm ơn bạn đọc Vũ Thanh đã đồng cảm. Đây là comment hay nhất trong số các comment thể hiện người đọc có một tâm hồn thật tuyệt vời. Mong sao có ngày văn chương được tiếp nhận những bạn đọc như thế! Quý lắm!

Vũ Thanh

Bài thơ này ko hay?

Bài thơ này có cái hay cái dở của nó.
Hay là ở chỗ nó đã hết sức hài hòa về mặt ngôn từ và nhạc điệu một bài thơ giàu chất nhạc. Hay là ở chỗ tác giả đã vận dụng thủ pháp nghệ thuật "chuyển đổi cảm giác" của trường phái siêu thực một cách liên tục nhuần nhuyễn: tiếng đàn bọt nước tiếng ghi ta nâu tiếng ghi ta lá xanh tiếng ghi ta tròn tiếng ghi ta ròng ròng - chuyển đổi cảm giác từ thính giác sang thị giác. Hay ở chỗ cũng chỉ là tiếng đàn ghi ta ấy nhưng lại mang nhiều nghĩa ẩn dụ: tiếng đàn bọt nước vỡ tan - ẩn dụ cho khát vọng cách tân nghệ thuật mong manh của Lorca tiếng ghi ta nâu - tiếng ghi ta nâu tuôn ra từ chiếc thùng đàn màu màu nâu màu của đất ẩn dụ cho tình yêu quê hương đất nước (một số ý kiến khác cho rằng "tiếng ghi ta nâu" song hành với hình ảnh "bầu trời cô gái ấy" - ẩn dụ cho tình yêu cao đẹp thủy chung son sắt của nàng Maria - tôi thiên về ý kiến này hơn!) tiếng đàn như cỏ mọc hoang - sức sống mãnh liệt sinh sôi dữ dội... (rất nhiều dẫn chứng khác). Hay ở chỗ tác giả còn sử dụng rất nhiều hình ảnh nghệ thuật: áo choàng đỏ vầng trăng chếnh choáng giọt nước mắt vầng trăng ... Riêng về hình ảnh giọt nước mắt vầng trăng tôi lại ko hiểu nó theo nghĩa của SGK đã nêu và chương trình giảng dạy của Bộ. Tôi thấy nó thuần túy chỉ là một hình ảnh đẹp - vầng trăng in bóng lên mặt nước ở đáy giếng (nơi Lorca bị vùi xác) long lanh như giọt nước mắt giọt nước mắt của vầng trăng của mẹ thiên nhiên đất nước rơi xuống đọng trên mặt giếng trước cái chết đau thương của đứa con Lorca. Nỗi đau dc nhân lên gấp bội đến cả thiên nhiên vạn vật cũng xót thương. Cách hiểu của tôi có hơi khác người nhưng nhìn chung nó cũng khá hợp lý. :D
Bài này dở ở chỗ là quá khó để cảm nhận đối với những người ko nhạy cảm ko có tâm hồn văn học. Do vậy bài thơ này chỉ dc yêu thích trong phạm vi một số người nhất định. Số khác còn cho là bài thơ dở nhảm (sự thật phũ phàng!) _ __!!
==========================
Lang thang trên mạng đọc dc cm chút cho vui!

tranhanam

Em rất cảm ơn thầy
Bài bình giảng của thầy rất hay và thuyết phục. Copy bài của thầy chắc chắn đợt làm bài kiểm tra về nhà lần này điển của em sẽ cao nhất lớp cho mà xem. Em rất cám ơn thầy

Viết bởi b0y9xzx — 27 Dec 2009 21:17 (IP: 123.18.250.26 Auth: No)
-------
Một bài viết nhằm đưa thêm hướng tiếp cận tác phẩm mà thôi! Em không nên copy bài mà trên cơ sở hướng tiếp cận này để viết bài của chính mình. Với sự nhạy cảm của một boy 9X thì có thể chính các em còn phát hiện ra nhiều cái hay và độc đáo của tác phẩm này. Mong là như thế!

b0y9xzx

Bài viết của thầy hay wa

Em rất cảm ơn thầy
Bài bình giảng của thầy rất hay và thuyết phục. Copy bài của thầy chắc chắn đợt làm bài kiểm tra về nhà lần này điển của em sẽ cao nhất lớp cho mà xem. Em rất cám ơn thầy

Quỳnh Hương

Bài thơ là sự nuối tiếc và thương cảm cho người nghệ sĩ- chiến sĩ Lorca - ng chiến sĩ đấu tranh cho khát vọng tự do và sự cách tân nghệ thuật. Bài thơ quả là khó hiểu. Nhưng vì sao? Vì ta không đủ sâu sắc để cảm nhận hết chiều sâu của bài thơ... Khi đọc bài này thì mình đang soạn bài cho ngày mai ngày mai sẽ học bài này...

Dù chính mình cũng k hiểu hết bài thơ nhưng mình có thể cảm nhận rằng thơ Thanh Thảo rất tuyệt. Vì Thanh Thảo không chấp nhận sự diễn đạt bình thường trong thơ và mình cũng thế ^^

Lê Thành Đạt

Bài thơ nào cũng có cái hay ... nhưng cái quan trọng là phải hiểu nó ... hôm nay em cũng học tới bài này... gặp ngay tiết dự giờ ... phải ơố mà phân tích... thơ thì em thích viết còn phân tích thì ...

hoa

em thay bai tho la thuc su kho hieu va kho phan tich . nhung du sao do cung la sang tao dang ghi nhan cua thanh thao . em nghi rang hay de hoc suinh tu sang tao va mo rong loi nghi tren co so goi mo cua giao vien.

truc hien

đànghi ta

Bài thơ này đọc thấy hay nhưng hay là vì mình ko hiểu gì hết

Linh Pham

^^

tôi thì bài này tôi thấy không hay đây là theo cảm nhâạ và cách hiểu riêng thôi thứ nhất như 1 bạn đã nói đọc bài này ko gây hứng thú j` cả đunưg vội kết luâạ rằng vì đọc ko hiểu nên ko thích nhầm! Tôi biết bài này đích nhắm muốn nói gì nhưng từ sâu thẳm trong thâm tâm và cảm nhâạ tôi thấy bài này hơi vô nghĩa vô nghĩa 1 cách thật sự ấy~ nó ko khó hiểu vì tính triết luận sâu xa quá mà đầu óc "nông dân" như học sinh hay ko phải người chuyên mộn ko hiểu đc! Tôi thấy bài thơ hơi mang tính chất phong trào 1 dạng thơ trừu tượng mang tính hình tượng hình ảnh để nhắm đến những dụng ý sâu xa thì theo tôi bài này ko phải đơn giản là câu chữ và hình ảnh thật khó hiểu để thiên hạ thích tưởng tượng ra sao thì ra và đúng thế theo tôi thấy có khi những người bình giảng bài này đã tạo nên ý nghĩa cho những câu thơ chưa chắc đã mang ý nghĩa như vậy. Bản thân tôi cũng là người tunưg viết truyện và trong khi dụng ý của tôi khi tả 1 tình huống đơn giản mang ý nghĩa A thôi thì các reader đã comment cho câu chuyêẹ chỉ ra thêm ý nghĩa C và B nữa rất họp lý và rất hay dù thâạ sự lúc viết tôi ko hề có ý định hay cảm xúc như vậy =)). Và bài thơ này theo tôi thấy là ko xuất sắc nếu nó đc đưa vào đề thi năm nay thì quả là 1 sự ưu ái lớn và may mắn cho tên tuổi Thanh Thảo. Dù sao đi nữa phần bình giảng của thầy cũng rất hay và tràn đầy cảm xúc thank for sharing ^^