Trịnh Hoài Linh – Ruộng và Làng

(Đọc Hương của Đất - tập thơ của Trịnh Hoài Linh NXB Thời Đại 2010)

Mẹ...

Ruộng...

Làng...

Trịnh Hoài Linh đã đem vào trong thơ tất cả cái chân chất của một nông dân thứ thiệt. Khi tập thơ của anh thấm đẫm một niềm thơm thảo chất bùn đất quê làng! Thú thật dạo này tôi dị ứng khi nghe những danh xưng những mĩ từ mượn màu quê kiểng nhưng thực ra đó chỉ là thứ trang sức lòe người đánh bóng tên tuổi để tiện bề loi ngoi trong bả phù hoa danh lợi. Nên đọc thơ Trịnh Hoài Linh ít nhiều cũng có chút cảm giác e dè ấy. Mà cũng lạ khi người ta nếm đủ mùi vinh hoa thì lại cứ thích về nép trong bóng quê làm dáng như cái kiểu các ông vào hàng đặc sản gọi món rau muống xào tỏi để tỏ ra mình chưa quên gốc quê mùa. Thật may thơ của Trịnh Hoài Linh là của một dân làm ruộng thứ thiệt tay chân chai sần nứt nẻ vì cắt lúa lội ruộng. Nên trước hết tôi tin anh nói thật cái khó tìm ra trong thời buổi thiên hạ thích nói láo thích lòe đời. Mà cũng thật may khi lại không phải là cái thật thà như đếm có sao nói vậy để làm cho thơ trở thành dung tục sống sượng - cũng là một cách mà một số người ngộ nhận đó là dòng thơ dân gian thực chất là tục tĩu hóa thơ.

Thơ Trịnh Hoài Linh có mỹ cảm có thi pháp hẳn hoi. Thậm chí nếu như đưa vào một công trình luận văn kiểu tìm tính dân tộc trong thi pháp thơ đồng quê e có khi liệt kê ra hàng đống không gian nghệ thuật làng quê thời gian nghệ thuật hồi tưởng tâm thức nông dân... trong gần 40 bài thơ của anh. Và nếu tán giỏi thì Trịnh Hoài Linh khéo trở thành một hiện tượng một phát hiện của nền thơ trên đường về nguồn quê hương! Xin anh lượng thứ cho những lời của một kẻ cày-đường vốn không rành lắm về nông dân nông thôn vì đã không hít thở hương đồng có dễ hơn ba chục năm như tôi. Nếu anh là kẻ háo danh thèm tiếng thì cứ coi như đây là sự giễu cợt ba trợn của một kẻ chẳng hiểu gì mà múa ba tấc lưỡi. Nhưng tôi nghĩ mình dám bạo miệng mà nói những điều ấy bởi Trịnh Hoài Linh là người làm thơ có chất ở đất Bình Định này và nếu anh có chút ngông chút dấn thân thì biết đâu sau cái Đại hội nhà văn trẻ năm nào lâu lắc giờ đây anh đã có hàng chục tập thơ và tiếng tăm như cồn trên văn đàn nếu sang trọng nữa thì kiếm chút quan chức văn nghệ tỉnh nhà! Chứ có đâu về lại với luống cày với đồng quê - với Làng Ruộng và Mẹ - tảo tần hôm sớm cuộc đời để nguyện làm một "lão nông tri điền" thứ thiệt. Anh dại chăng? Hay anh "khôn nẻ vỏ"? Dại - khôn cũng nằm ở miệng người đời thôi. Còn tôi tin Trịnh Hoài Linh chưa hề toan tính điều này cứ hồn nhiên làm thơ hồn nhiên chơi với bạn bè văn nghệ đến mức bị lợi dụng thì cũng chỉ lắp bắp không tin nổi sao mình là thằng cày ruộng mà nỡ lòng cũng bị lôi vào cuộc thị phi! Có hề chi anh vẫn cứ "dzìa dzí Hậu" theo cách nói đặc sệt chất An Nhơn của mình.

Không tin sao được khi gặp những vần thơ hồn hậu về cánh chim như thấp thoáng chất đồng dao - nhưng không phải đuổi chim mà lại là gọi chim về:

Đậu xuống sân nhà ta

Hỡi cánh chim tha hương

Lúa của ta đã vàng

Sông ta đầy nước ngọt

Chim tha hồ mà ăn

Chim thỏa thuê mà tắm...

(Cánh Chim)

"Đất lành chim đậu!" Trịnh Hoài Linh đã mở đầu cho tập thơ của mình bằng những lời gọi chim gọi thơ tung cánh trên cánh đồng làng hào phóng trên mảnh đất mà anh dày công chăm xới để thả sức thăng hoa hồn thơ khi mùa vàng đã tới. Ý tưởng thật ngộ nghĩnh nhưng cũng thật giản dị mộc mạc. Còn gì tha thiết và đáng quý bằng chính người nông dân nói về công việc của mình bằng thơ để có cảm giác thư thái sau giờ phút đổ giọt mồ hôi thánh thót trên luống cày. Nên cũng dễ hiểu tại sao anh nói về quê hương bắt đầu bằng tình cảm tri ân sâu nặng bắt đầu từ Người Mẹ:

Mẹ bỏ quên

Giọt mồ hôi trên đồng

Con cua cái ốc cho tôi cái chữ

Dảnh mạ quắt queo cho tôi rau cháo đỡ lòng.

(...)

Mẹ bỏ quên

Bỏ quên

Những điều tôi lại nhớ

Khói hương này xin dâng tạ mẹ tôi

(Mẹ bỏ quên)

Tôi thích những câu thơ không phải cố gắng lên giọng mà vẫn rõ mồn một là thơ của Trịnh Hoài Linh. Không cần phải giả vờ thành thật không cần phải lên gân sám hối. Bóng bà bóng mẹ bóng chị... những người phụ nữ tảo tần cứ hiện lên những trang đời đắng đót trong thơ anh chân thành như lời tâm tình gan ruột được viết bằng sự hàm ân sâu xa:

Người đàn bà nhặt những hạt thóc

lẫn trong cỏ dại

như nhặt nỗi buồn của đất

chấp chới tuổi thơ tôi trang giấy ngày tựu trường

chữ o ngoằn ngoèo cũng từ quả cà

hạt thóc quả bưởi quả cau

lấp lánh giọt mồ hôi người mẹ...

(Người đàn bà nhặt thóc)

Triết lí về cuộc sống của Trịnh Hoài Linh cũng từ những mảnh đời gần gũi từ làng từ ruộng mà thành hình. Cuộc sống hằn lên bao vết chân chim trên gương mặt cũng hằn lên bao suy tư trăn trở về một làng quê luôn ám ảnh phận nghèo. Có lẽ nhiều người làm thơ về làng quê cũng có chung tâm trạng này và đó cũng là thực trạng buồn khi làng quê Việt Nam qua bao đời rồi vẫn cứ đìu hiu nghèo khó buồn bã trong thơ. Nông dân thuần chất thì nghêu ngao đánh lừa cảm giác bằng cái kiểu "Ai bảo chăn trâu là khổ chăn trâu thú lắm chứ..."; còn có chút chữ nghĩa có chút sĩ diện như Trịnh Hoài Linh lại thưởng thức cuộc sống theo hơi hướng người xưa - của những bậc hiền giả lánh đời. Có lúc học đòi Chống gậy trúc dạo chơi núi Bà có lúc lại ngẫm ngợi Hương của đất:

Trở về đường đất ta thôi

Khói đồng mênh mang sương khói

Cơm hẩm dưa cà

Vỗ bụng hát

Thân phận con người hề

Bèo bọt phù vân...

Cái lối ca ngợi cuộc sống Hàn cư như thế thực tình tôi không thích lắm vì nó cũ. Và yếm thế! Giọng điệu ấy dễ lẫn lộn và cũng dễ bị những kẻ láu cá lợi dụng khen lao ngâm nga để dễ dẫn dắt đến ngộ nhận ở con người vốn thiệt thà không nhiều tham vọng như Trịnh Hoài Linh.

Trong tập thơ có những bài anh thoát ra khỏi không gian làng khi anh viết trong vai trò của một hội viên văn nghệ đi dự các trại sáng tác. Chẳng hạn những bài viết về Đà Lạt hồ Xuân Hương Vũng Tàu...nhưng đi đâu cũng về lại với làng quê với những lo toan mưa nắng lam lũ của người miền Trung giữa vùng đất lạ:

Đêm Vũng Tàu tôi thức cùng những người đồng hương

(...)

Họ tựa vào nhau

trở về những căn phòng thuê chật chội

ẩm ướt khi gà vừa cất tiếng gáy

cuộc mưu sinh ngày mai còn lắm vất vả

Dải đất miền Trung như gương mặt nông dân

Người miền Trung cõng cái nghèo lưu lạc.

            (Thức cùng đồng hương)

Có lẽ vì thế cho nên với Trịnh Hoài Linh làng vẫn là nơi tìm thấy chút yên bình để có thể "bắt đầu từ gốc rạ/tôi nhận ra tôi" để Cuối năm uống rượu với bạn làm ruộng. Và trên hết làng là nơi đón nhận những chân tình là nơi bao người thân yêu cùng gắn bó sinh tử là nơi kí thác nguyện ước tâm linh. Xin khép lại bài viết bằng bài thơ Về làng - theo tôi như mang trọn nỗi niềm của Trịnh Hoài Linh:

Về làng

Cúi lạy bờ tre

Rêu phong giếng lạn

Chợ quê trưa người

 

Về làng hầu chuyện rau khoai

Tóc quê lũ rối

Bời bời bão giông

 

Về làng

Vịn gốc nghĩa nhân

Mai sau con cháu

Vẫn còn chốn quê

 

Về làng cạn cốc rượu khê

Tỉnh say say tỉnh

Bên lề văn chương

 

Về làng còn có người dưng

Cho ta nắm đất

Nén hương bìa làng.

Tôi cũng nghĩ chỉ có Làng mới thật sự đem lại cho Trịnh Hoài Linh một hồn thơ phong phú để thơ anh có thể gặp gỡ với những hồn tri âm đồng điệu ươm mầm cho những bài thơ mới của anh kết thành mùa thơ trĩu hạt.

                                                            Quy Nhơn tháng 11 năm 2010

                                                                        Trần Hà Nam

Nhà thơ Trịnh Hoài Linh

tranhanam

Cảm ơn các anh đã ghé thăm và chia sẻ với tác giả cũng như người giới thiệu!

Lê Công

gui THN

Chúc mừng Trịnh Hoài Linh. Chúc mừng anh Trần Hà Nam đã có bài viết giới thiệu cho đọc giả về tập thơ Hương của Đất. chúc THN luôn khỏe và vui!

Nguyễn Văn Tài

Gửi a THN

Chúc mừng nhà thơ Hoài Linh. Cảm ơn anh Trần Hà Nam có một bài cảm nhận hay. Thân mến

Hoài Khánh

Gửi anh Trần Hà Nam

Xin chia vui cùng tác giả Trịnh Hoài Linh và chúc mừng anh có lời bình hay cho tập thơ mới!